სტრასბურგი – მალე გამოღვიძების პერსპექტივით

Image

არ ვიცი აქ საიდან მოვხვდი. ალბათ უფრო სიზმარია. გავიღვიძებ და მიუხედავად იმისა, როგორი სიზმარი იქნება, მაინც უსიამოვნო შეგრძნებას დამიტოვებს შიშის, მარტოობის განცდას. უსიამოვნოს, ან სამწუხარო სიზმრის გამო ან – სინანულის, რომ სიზმარი დასრულდა.

არ მახსოვს აქ როდის, როგორ მოვედი, მაგრამ ახლა სტრასბურგის ნოტრ-დამის კათედრალში კვირის მესას ვესწრები. ბევრი არაფერი მესმის, უბრალოდ მრევლთან ერთად მორჩილად ფეხზე ვდგები მაშინ, როდესაც სხვები დგებიან და შემდეგ ისევ სინქრონში ვიკავებთ ჩვენ-ჩვენ ადგილებს. თვალები ფართო მაქვს, გული ხმაურით მიცემს. თურმე კათოლიკურ ტაძარშიც შეიძლება იპოვო სიმშვიდე. ეძიო ღმერთი. სიყვარული ეძიო.

ორღანი.. მარია… მარია… სხვა სიტყვებს ვერ ვარჩევ. ფაქტია მრევლი ღვთისმშობელს ადიდებს, თავს ავედრებს. თვალებს ვხუჭავ და უცნაური მელოდია, უჩვულო, წრეებს ხაზავს წყვდიადში, სხვა ფიგურებსაც. ტექსტი არ ვიცი. მხოლოდ მუსიკას ვყვები და ვღიღინებ, ღვთისმშობელო დამიფარე, დამიფარე სიყვარულისგან, ადამიანად ყოფნისგან დამიფარე.

შშშ… შშშ… დაუდევრად შემობოდიალებულ ტურისტებს საჩვენებელი თითის ტუჩთან მიტანით წესრიგისკენ მოუწოდებს მაღალი ფრანგი მამაკაცი და მკაცრად ახსენებს: ეს მესაა!

მარია… მარია… დამიფარე, დამიფარე სიყვარულისგან, ადამიანად ყოფნისგან დამიფარე. მამაჩემის შეუვალობისგანაც დამიფარე, რომელმაც მამაჩემის სიკვდილი გადაწყვიტა, ვიცი, რომ გადაწყვიტა, იმიტომ, რომ მამაჩემს სიკვდილი არ უნდოდა. გადაწყვიტა და უარი ვერ ვუთხარი, ანდა რას ვეტყოდი, ხომ მაფრთხილებდა, მამზადებდა… “აღიღე ჯვარი შენი და შემომიდექ მე!” აღიღე ჯვარი შენი… ჯვარი შენი აღიღე…

მარია… მარია… ყველა დაგვიფარე უმამობისგან. სიყვარულისგანაც დაგვიფარე. ადამიანობამდე დაცემისგან.
სიზმრების ქალაქია… ჩემი სიზმრების ქალაქი, ან სულაც ერთი სიზმრის. ერთი დღის. წეროების ქალაქია. ვიწრო ქუჩები. მყურდო თეთრ სახლებზე მწვანე, წითელი, ყვითელი ხის ჟალუზები თითქოს ბავშვებმა ფერადი ფანქრებით მიახატეს. რაფებზე ყვავილები, პატარა ხიდები, ხიდებზეც ყვავილები… ფერადი. შემოდგომა… მიწაზე ფოთლები ყვითელი… შრრ… შრრ… მივაბიჯებ ნახევრად გამხმარ ფოთლებში და… ისევ… სიზმრების ქალაქია. სტრასბურგი.

ერთ-ერთ ქუჩაზე ჩარლი მხვდება. ფეხებთან ქილა დაუდგამს და ჩემგან ხურდას ელოდება. ცენტსაც არ ვიმეტებ. წინ ვუდგები. თავს იწონებს. ჩარლია, მაგრამ ჩარლის ბაძავს. მის მანერებს ყურადღებასაც არ ვაქცევ. წინ ვუდგები და თვალებში ვუყურებ. ვუყურებ, ვაშტერდები მანამ, სანამ თავს უხერხულად არ იგრძნობს. ჩარლია, მაგრამ ჩარლის თამაშობს. უცნაურია.

Image

ახლა გუტენბერგის მოედანზე მივდივარ. სალაროში ევრონახევარს ვიხდი და საქანელისკენ გავრბივარ. დიდ ცხენს ვირჩევ, მე რომ გამიძლებს ისეთს და ბავშვებთან ერთად წრეზე ვტრიალებ. ჩემი ცხენი ხან ზევით მიიწევს ხან ისევ ქვევით ბრუნდება. ბავშვები მხიარულობენ. ჟრიამულია. მე ჰაერს ვებრძვი. ჰაერს, რომელიც მომეტებულად იჭრება ჩემს ფილტვებში, მაშინ, როცა ზოგიერთებს თავს აყვედრის.

რაჰიდა. ასე შევარქვი კამერუნელ, შავკანიან გოგონას. სახელი არ ვკითხე. უბრალოდ შევარქვი. ალბათ ახლაც დგას სტრასბურგის რომელიმე ხიდზე, ხელში ძალიან პატარა გიტარა უჭირავს, უკრავს და მღერის. მღერის სულშიჩამწვდომად. მისი ერთი მეგობარი კვლავაც დოლზე უკეთებს აკომპანიმენტს, მეორე კი ფოტოებს იღებს. ან იქნებ რაჰიდა უკვე აღმოაჩინეს, მისი ძლიერი ხმა და შესრულება ყურსმიღმა არ დარჩენიათ. უცნაური აფრიკული ჩაცმულობა დაუწუნეს მხოლოდ, პირდაპირ ქუჩიდან წაიყვანეს და უთხრეს, რომ საერთოდ, რაც ნაკლებს ჩაიცმევს, მით მეტად მოუსმენენ. ან იქნებ სულაც არავის აღმოუჩენია, ახლაც დგას ჩამავალი მზის ქვეშ და ისევ თავის შორს წასულ სიყვარულზე მღერის… I still wait… I still wait…

Image

ველოსიპედების ქალაქია. მეც ჩემს ველოსიპედზე ვჯდები და პეტიტ ფრანცისკენ მივქრივარ. ორთვლიანი ველოსიპედი არც არასდროს მქონია, არც მისი მართვა ვიცი. მაგრამ მივქრივარ. გზად კათედრალიდან ზარების ხმა ისმის. ჯვრისწერაა.

მარია… მარია… დამიფარე დაბადებისგან… სიყვარულისგან… გარდაცვალებისგან.
თორემ ცხოვრება სიზმარია მალე გამოღვიძების პერსპექტივით.

ქოლგები

Image

შენ შეიძლება ბევრჯერ მოხვიდე

და ყოველ ჯერზე

სულ სხვადასხვა ფერში იყო გადაწყვეტილი,

სულ სხვადასხვა მხრიდან მოხვიდე

და არც ერთხელ არ დაიჯერო, რომ

როდესაც ბუხართან დაგსვი

ზამთრის სუსხში შეციებული

და დაგაპურე,

არც ერთხელ არ მიფიქრია, აღარ გამეშვი.

შენ შეიძლება მიყურებდე და არ გჯეროდეს,

რომ, როდესაც წვიმა ჟონავს ჩემი სახლის

ხის სახურავში,

მე არ ვაწყობ ალაგ-ალაგ დიდრონ ჯამებს

და არ ვაგროვებ წყლის წვეთებს ერთად.

დაე, იდინონ.

და ზოგჯერ ისიც შეიძლება, ძლივს შესამჩნევი

ღიმილიც კი აგითამაშდეს,

როცა თვალს მოკრავ,

ერთი დიდი შლაპის ქვეშ თავშეფარებული

როგორ ვგავარ ქუჩის ქოლგებს დიდი ბოტებით

გუბეებში რომ მიტოპავენ ტროტუარებზე,

გაოცებული თვალებივით რომ ტრიალებენ

ყველა მხარეს ჩამომდგარ ნისლში

და უპეები დაგროვილი წვიმით ევსებათ,

იტირონ მაინც.

ჩვენ შეიძლება არც არასდროს დავიჯეროთ

გარდაუვალი ერთმანეთი,

და შემთხვევითი შეხვედრებიც ყველა ქუჩაზე

არად ჩავაგდოთ.

არად ჩავაგდოთ,

რომ წარსულმა იმდენჯერვე მოგვიკაკუნა,

რამდენჯერაც ხმა არ გავეცით,

რამდენჯერაც თვალი დავხუჭეთ,

რამდენჯერაც გავახილეთ იმისთვის,

რომ კვლავ დაგვეხუჭა

რამდენჯერაც ვთქვით, ამინ, ღმერთო,

შენი ბრალია, შენ გინდოდა ასე, ამგვარად.

და ბოლოს ისიც შეიძლება,

თვალი მოვკრათ ერთმანეთს და აღარც შევჩერდეთ,

აჩქარებით ჩავიაროთ,

რაც უბრალოდ ნიშნავდეს, რომ დიდები გავხდით.

ან უბრალოდ გვჯეროდეს, რომ ეს ასე მოხდა.

და შეიძლება აღარ მოხვიდე არც ერთი მხრიდან,

არც ერთ ფერში გადაწყვეტილი,

არც მე ვცხოვრობდე იმავ ხის სახლში,

და არ ვამბობდე წვიმაზე, რომ დაე, იდინოს.

ჩვენ შეიძლება სულ უბრალოდ აღარსად ვიყოთ,

აღარსად ვიყოთ ერთმანეთისთვის.

ზღვის ღმერთები

Image

როცა  ჩვენ ვსხედვართ ერთმანეთთან

ერთმანეთისთვის,

ვისთვისაა მარტოობა უარესი, ვერ გაგვიგია.

მე არც არასდროს არ გიყურებ ისე პირდაპირ,

რომ დაინახო ყველა ნაპირი,

და ღია გქონდეს ქუთუთოები ყველა ტალღისთვის,

რომელიც ჩუმად დამისხლტა და გამომექცა

იმ ანძებისკენ,

იალქნებისკენ,

იმ ნავებისკენ,

ასე მდუმარედ რომ ტივტივებენ

შენს მოქუფრულ ხელისგულებზე

(უამინდობას მოელიან მეთევზეებიც

და კეცავენ გაშლილ ბადეს შუაგულ ზღვაში).

მე არ მაქვს შენზე დიდი სიყვარულის უფლება, არა,

უფრო მეტი ზღვის ღმერთებმა

სულ თავისთვის შემოინახეს,

ზუსტად ისეთი, ჩვენ რომ ვინატრეთ,

და რომც გახდეს ოკეანე უფრო მშვიდი ვიდრე ოდესმე,

მაინც ვერ შევძლებ გადმოვცურო ყველა სისხლძარღვი

ჩემი გულიდან ყველა უჯრედს რომ ეხეთქება

ჩემი სხეულის.

ხვეული არისო შენი თმა და რაღაცნაირი, -

სულ მუდამ ასე მიყურებენ შენი თვალები,

და დღემდე ისე ძლიერ მჯერა ამ გამოხედვის,

თითქოს კარს უკან ატუზული გითვალთვალებდე.

და როცა ვცხოვრობთ სხვა ქვეყნებში, ქალაქებში,

უვარსკვლავო სასტუმროებში,

ოკეანეს და ოკეანეს შორის ვტორტმანობთ თითქოს,

კილომეტრებში გვეკარგები ერთმანეთის

ავანჩავანი,

არავინ არის ისე ახლოს, ისე სრულებით,

როგორც სულ ერთი ჩაფიქრება შენს იალქნებზე

კომპასივით რომ გზას მიკვლევენ სინათლისაკენ.

და როცა მერე ვსხედვართ ისევ ერთმანეთისთვის,

ერთმანეთთან თავჩაქინდრული

და თვალებში ყველაზე დიდი მოქცევისას

ვმალავთ სისველეს,

დილის ცვარივით რომ გვეპარება გათენებისას,

აღარ დაგიდევთ ზღვის ღმერთების მოპარულ ნადავლს,

და ვამბობთ,

არ გვაქვს ერთმანეთზე მეტი სიყვარულის უფლება, არა!

“ნეტარ არიან” შვილები

Image

ღმერთო, რა ხანია ვეღარ ვიხსენებ,

როდის გახდი მამაჩემი,

რატომ გახდი მამაჩემი,

მე გთხოვე თუ შენით ისურვე?!..

და მას მერე, რაც ჩემი მეგობრების მამებმა,

ჩემი ახლობლების მამებმა,

მამაჩემმა,

თქვეს, რომ შვილებმა უკვე დროა

აღარ იტირონ მათ იმედად -

რადგან „ნეტარ არიან“ შვილები,

რომელთაც ანუგეშებენ,

და აღარ ანუგეშეს -

ჩემმა სევდიანმა მეგობრებმა,

ჩემმა სევდიანმა ახლობლებმა,

მე,

გადავწყვიტეთ, ჩუმად ვიტიროთ,

რადგან „ნეტარ არიან“ შვილები, რომლებიც

აღარ ტირიან სხვების იმედად,

თუმცა კი ხშირად ფიქრობენ ასე:

ნეტავ ღმერთია მამაჩემი,

რომელიც ზოგჯერ დავკარგო ლამის,

თუ მამაჩემია სწორედ ის ღმერთი,

რომელიც იყო, რომელიც არის?!

კადრი (ლურჯი მეჩეთი)

მუსლიმანივით ფეხმორთხმული

ლურჯ მეჩეთში ვზივარ და ვფიქრობ,

ხომ არ ვილოცო?!

თუ ღმერთი მიხმობს, რად ვეძიო

ვისთვის ააგო სულთან აჰმედმა

ეს მეჩეთი ან ვის ჯინაზე.

ჩადრმოხვეული,

ფეხშიშველი ვამბობ: წმიდაო,

ძლიერო და უკვდავო ღმერთო!

ლურჯი მეჩეთის კარს უწყვეტი ტალღა აწყდება

ტურისტების და ხანდახან

მლოცველებისაც.

კართან კი დიდი მოთმინებით და წესის დაცვით

ქალებს ლურჯ ჩადრებს გვირიგებენ

და ფეხზე გვხდიან.

მეჩეთში  ღობით გაუმიჯნავთ მლოცველთა დასი,

და საზღვარს იქით დამხობილი მუსლიმანები

ალაჰს უხმობენ მშველელად

და საზღვარს აქეთ,

ტურისტების ყველა ღმერთი ირევა ერთად.

მე ვამბობ: ღმერთო, ძე ღმერთო და სულო წმიდავ,

უთხარი მამას, ფეხმორთხმული ვზივარ და ველი,

მარჯვენა სვეტთან.

კადრი (ქალწულის კოშკი)

Image

ჩემი სიყვარული უსაგნოა.

არც უმწიკვლოა ჩემი სიყვარული,

არც ერთადერთი.

ასეთს, „ერთადერთს“, ვერ შეხვდები ვერც ერთ განედზე,

მკაცრად ვიწამე,

და უკვე არ მსურს, რომ უკანსვლით დავბრუნდე უკან,

რითაც დავიწყე.

მზე მაინც ჩავა,

დღესაც ჩავა, ხვალაც, მაზეგაც.

და პასუხად გეტყვის მარტივად,

რომ ასეთად ის ღმერთმა შექმნა,

თუ ალაჰმა, თუ ბუდამ და ან და კიდევ

ვინ მოთვლის მხსნელად რამდენ ვინმეს მოიშველიებს,

გააჩნია, რომელი მხრიდან შეხედავ და უსაყვედურებ.

თოფქაფის პარკში მიჩქმალული კაფე მასწავლეს,

ბოსფორს უყურებს, ან ბოსფორი გიყურებს აქეთ,

თუ ჩამოჯექი, განმარტოვდი, გაითავისე.

ჩაის ვსვამ უხმოდ გამჭვირვალე მინის ჭიქიდან,

თურქული წესით ვიღებ ხელში, ესეც შევნიშნე.

და ვფიქრობ ჩემი სიყვარული რა უსაგნოა,

არც უმწიკვლო, არც ერთადერთი.

ზღვაში კი თეთრი, ხან მოთეთრო ან მუქი ფერის

ხომალდები მიდი-მოდიან,

პორტში შედიან, გამოდიან, სხვა არაფერი.

მათგან კი, იქვე, სიახლოვეს „ქალწულის კოშკი“

დგას ზღვაში მტკიცედ, გაუნძრევლად

და ხმას არ იღებს.

გვანცა ჯობავა: „მუდამ ახლის ძიებაში ვარ“ (ინტერვიუ “ლიტერატურულ გაზეთში”)

Image

როცა ახალგაზრდა პოეტთან, მთარგმნელთან, გვანცა ჯობავასთან ინტერვიუსთვის ვემზადებოდი, მისი ფეისბუქის გვერდზე შევიხედე, მინდოდა, შეხვედრამდე გამეცნო. ზაფხული ეს-ესაა მიიწურა და გვანცას „კედელზე“ თურქეთში გადაღებული ფოტოები რომ ვნახე, მივხვდი, იქიდან ახალი დაბრუნებული იყო. ჩვეულებრივი, არაფრით გამორჩეული ფოტოებია, უფრო რეპორტაჟული, ნაკლებად სტატიკური _ მოყვარულის გადაღებული ყოველდღიურობა. თუმცა ჩემი ყურადღება თითოეული სურათის გვერდით განთავსებულმა ლექსებმა მიიპყრო. თითქოს კადრები ცოცხლდებოდა, მათში შეჩერებული დრო სვლას განაგრძობდა და მეც, მოვლენების შუაგულში აღმოჩენილი, ხან ბოსფორის წყლებს მივაპობდი „ათ ლირად“, ხან ლურჯი მეჩეთის სივრცეში ვიკარგებოდი, ხანაც გალათას ხიდზე მეთეევზეებს შორის ვიდექი უხმოდ. მერე გვანცას შევხვდი და მოგზაურობა მასთან ერთად გავაგრძელე.

 

_ ახალ ლექსებს, ფეისბუქის გვერდზე ფოტოებთან ერთად რომ განათავსეთ, ჩემთვის ბოსფორული სერია დავარქვი. იმავე გვერდზე თქვენი სხვა ლექსებიც წავიკითხე და ისეთი შთაბეჭდილება დამრჩა, რომ მოგზაური პოეტი ხართ და ამ სახის შთაბეჭდილებები მნიშვნელოვანი იმპულსია თქვენისთვის. ასეა?

 

_ მოგზაურობა მართლაც ძალიან მავსებს შინაგანად და მასაზრდოებს როგორც პოეტს. შთაბეჭდილებები მეხმარება წერაში. ჩემი ბლოგიც მაქვს, „გვანცას ზურგჩანთის ამბები“, თუმცა მოგზაურობით განცდილს აქ პატარ-პატარა ამბებით, ჩანახატებით გადმოვცემ, ლექსებით _ არა. მხოლოდ თურქეთის შემთხვევაში მოხდა ასე. ძალიან ბევრი ქალაქი ჯერ არც მინახავს, თუნდაც საქართველოში, მაგრამ რაც ვნახე, თითოეულმა სხვადასხვანაირი გავლენა მოახდინა ჩემზე. ძალიან მოულოდნელად სტამბული ფოტოკადრებად ჩამრჩა და გადავწყვიტე, ისინი ლექსებად გადმომეტანა, მთელი ციკლი სწორედ იმ კადრებზე აიგო, პოეტური დღიურივით გამოვიდა. ასეთ სტილში არასოდეს დამიწერია. კიდევ ბევრი შთაბეჭდილება დამრჩა გასაზიარებელი და ვფიქრობ, ციკლი აუცილებლად გაგრძელდება.

_ ძალიან ცოცხალი ლექსები იყო, თითქოს მეც თქვენთან ერთად ვმოგზაურობდი, ახლა კიდევ უფრო მეტად მიმიწევს გული იქით.

 

_ მახარებს, როცა ჩემი ლექსი მკითხველზე ასე მოქმედებს. სხვათაშორის მოკლე ლექსებს აქამდე არ ვწერდი. ძირითადად, ჩემი სტილი ვერლიბრი და მოცულობით დიდი ლექსები იყო. ეს კი რაღაც ახალია, გარდასახვაა ერთგვარი. საერთოდ, ერთ ადგილას გაჩერება არ მიყვარს. მითუმეტეს ახლა, როცა ჩემი პირველი კრებული გამოსულია. „კარდიოგრამა“ შარშან გამოსცა „ინტელექტმა“. ბევრისგან მსმენია, როცა წიგნს გამოსცემ, სტილის თვალსაზრისით, შემოქმედებაში ერთი ეტაპი მთავრდება და ახალი იწყება, კრებულის გამოსვლამდე კი, თითქოს ადგილს ტკეპნი, წრეში ტრიალებ და იქიდან ვერ გამოდიხარ. მგონი, პროზაშიც ასეა. და ახლა, როცა „კარდიოგრამა“ გამოცემულია, „სტამბულით“ ჩემს ცხოვრებაში ახალი, სრულიად განსხვავებული შემოქმედებითი ციკლი დაიწყო. აღმოჩნდა, რომ ეს ძალიან საინტერესო პროცესია ჩემთვის და კმაყოფილი ვარ.

_ „კარდიოგრამის“ შესახებ ვისაუბროთ. მასში შესული ლექსებიც რაღაც ერთ, მძლავრ იმპულსს ეფუძნება თუ სხვადასხვა შთაბეჭდილების საფუძველზეა შექმნილი?

 

_  კრებულში შესული ლექსები ერთი ნიშნის ქვეშ გაერთიანებული არ არის. საერთოდ, კრებულის გამოცემაზე დიდი ხნის განმავლობაში ვიკავებდი თავს. „კარდიოგრამაზე“ ადრე ჩემი თარგმანები დაისტაბმა, თარგმანებამდე კი _ ორი საბავშვო წიგნი. ერთ-ერთია „ხუთი ბავშვი, ხუთი თბილისი“, ის გამომცემლობა „ელფმა“ გამოსცა, ხოლო მეორეს, „კოლოფს“,  ჩემ გარდა ორი ავტორი ჰყავს _ სოფიო კინწურაშვილი, რომელიც ამავე დროს წიგნის მხატვარიცაა და ვივიენ ედვალი. „კოლოფი“ ქართულ-შვედური პროექტის ფარგლებში შეიქმნა და „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობაში“ მომზადდა. არადა ლექსების წერა ბევრად ადრე, დაახლოებით მე-4 კლასში დავიწყე, ალბათ ამიტომაც, და კიდევ იმ მიზეზის გამო, რომ პოეზიის მიმართ განსაკუთრებულ პასუხისმგებლობას ვგრძნობდი ყოველთვის, კრებულის შექმნას სამომავლოდ ვდებდი. და როცა „კარდიოგრამა“ გამოვიდა, მივხვდი, რომ სწორად მოვიქეცი, მისი გამოცემა რომ არ ვიჩქარე.

_ რას გულისხმობთ?

 

_ პოეტის გემოვნება მუდმივად იცვლება. ხშირად ხდება, რომ რასაც ადრე წერდი, აღარ მოგწონს. შეიძლება იმიტომ, რომ შემოქმედებითად ვითარდები, იზრდები, იცვლები. წიგნის გამოცემა რომ მეჩქარა, მგონი, კარგი დებიუტი არ მექნებოდა, თუმცა არც იმას ვიტყვი, „კარდიოგრამამ“ რაღაც სასწაული მოახდინა-მეთქი. მაინც კმაყოფილი ვარ, დროულად გამოვეცი. ლექსები რაიმე საერთო ნიშნით არ გამიერთიანებია, უბრალოდ ერთ სტილშია დაწერილი. მიუხედავად იმისა, რომ კონვენციური ლექსებით დავიწყე, იმ დროისთვის, როცა „კარდიოგრამა“ გამოიცა უკვე თავისუფალ ფორმას ვიყენებდი და კრებულშიც ძირითადი ნაწილი ვერლიბრმა დაიკავა. ოდესღაც, ვერლიბრიც ახალი ეტაპი იყო ჩემთვის. სტილისტური ერთგვაროვნების მიუხედავად, შინაარსობრივი თვალსაზრისით კრებული მრავალფეროვანია. პირველი წიგნი იყო და მინდოდა მასში სწორედ ეს მრავალფეროვნება წარმომეჩინა.

_ ინტერვიუსთვის რომ ვემზადებოდი, მედეა ზაალიშვილის წერილი წავიკითხე. თქვენი, როგორც მთარგმნელის წარმატებულ დებიუტზე წერდა, ამერიკელი მწერლის, სოლ ბელოუს შესანიშნავად გადმოქართულებულ რომანზე საუბრობდა. დამწყები მთარგმენლისთვის ბელოუსთან „შეჭიდება“ რთული არ იყო? რატომ აირჩიეთ მაიცდამაინც ეს ავტორი?

 

_ თარგმნა ამ წიგნით არ დამიწყია. სტუდენტი ვიყავი, როცა პირველად ვთარგმნე,  ისიც _ პოეზია. მაშინ ძალიან მიყვარდა ტერენტი გრანელი, ის ახლაც მიყვარს, მაგრამ გემოვნება იცვლება-მეთქი, გითხარით და არა მარტო მწერლის, არამედ მკითხველის გემოვნებაც ვიგულისხმე. იმ წლებში შეპყრობილი ვიყავი გრანელით, მისი ცხოვრებით, შემოქმედებით. ბევრს ვკითხულობდი მის შესახებ, მის ლექსებსაც. სწორედ ამან გამაბედინა მეთარგმნა თხუთმეტამდე ლექსი და რამდენიმე ჩანახატი ინგლისურ ენაზე. ჩემი თარგმანები გამომცემლობა „ინტელექტის“ დირექტორმა, ბატონმა კახმეგ კუდავამ ერთ-ერთ საღამოზე მოისმინა და თანამშრომლობა შემომთავაზა. მისგან მივიღე პირველი შეკვეთა _ რამდენიმე ნობელიანტი მწერლისAლექცია ვთარგმნე. პარალელურად, ვინაიდან საბავშვო ნაწარმოებების ავტორიც ვიყავი, გამომცემლობა „ელფისთვის“ რამდენიმე საბავშვო წიგნი გადმოვაქართულე. ეს ერთგვარი მოსამზადებელი ეტაპი იყო. ბატონი კახმეგი ჩემს საქმიანობას თვალყურს ადევნებდა, ბოლოს მითხრა, ეს ყველაფერი ძალიან კარგია, მაგრამ დროა, უფრო სერიოზული ლიტერატურის თარგმნა სცადოო და შემომთავაზა, მემუშავა სოლ ბელოუს რომანზე „მისტერ სამლერის პლანეტა“, რომელიც ქართულად თარგმნილი არ იყო. ბელოუს შემოქმედებას არ ვიცნობდი, შესაბამისად გააზრებულიც არ მქონდა, რა სირთულის მხატვრულ ტექსტთან მექნებოდა საქმე, მაგრამ გამომცემლობის დირექტორის წინადადებამ ისე მომხიბლა, _ მაშინ 23 წლის ვიყავი _ რომ დავთანხმდი.

_ სირთულეებს ალბათ მუშაობის პროცესში წააწყდით.

 

_ რაც გამომომცემლობაში ვმუშაობ, ხშირად შევსწრებივარ, საკმაოდ გამოცდილ მთარგმნელებს უარი რომ უთქვამთ თარგმნაზე,  ძალიან რთული ტექსტია და მასზე მუშაობა არ გვიღირსო; ზოგსაც ავტორი არ მოსწონებია. მაგრამ მე დამწყები სპეციალისტი ვიყავი, ნდობა უნდა გამემართლებინა და სირთულის გამო ნაწარმოების თარგმნაზე უარს ვერ ვიტყოდი. რვა თვის განვალობაში დღე-ღამეში 3-4 საათი მეძინა, ორ სამსახურში ვმუშაობდი და თარგმნას ღამით ვიწყებდი. ძალიან მძიმე დღეები მქონდა, ბევრი ვიშრომე, მაგრამ როცა სამუშაო დავასრულე და რომანი გამოიცა, ვთქვი, ახლა უკვე აღარაფრის მეშინია-თქო. ბელოუს თარგმნა გაკვეთილი იყო ჩემთვის, დიდი გამოცდილება შემძინა. ვწუხვარ, რომ ქართველი მკითხველი ნაკლებად იცნობს ამ ავტორის შემოქმედებას, მიზეზი ალბათ ის არის, რომ მისი რომანებიდან მხოლოდ ერთია თარგმნილი. თუმცა ვინც წიგნებს უცხო ენებზე კითხულობს, ბევრისთვის ბელოუ საყვარელი ავტორია. ცნობილმა მწერალმა, ფილიპ როტიმ თქვა კიდეც, XX საუკუნის ამერიკული ლიტერატურა ორ ვეშაპზე, უილიამ ფოლკნერსა და სოლ ბელოუზე დგასო. ქალბატონმა მედეა ზაალიშვილმა, რომელიც შესანიშნავად იცნობს მის თხზულებებს, მწერლის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნაწარმოების, „ჰერცოგის“ თარგმნა მისურვა, მაგრამ, როგორც იცით, „მისტერ სამლერის პლანეტა“ შარშან გამოვიდა, მე კი მისი თარგმნისას იმდენად დიდი ენერგია დავხარჯე, რომ ახლა მზად არ ვარ, იმავე ავტორის ნაწარმოებზე ვიმუშაო. საერთოდაც, ერთფეროვნება არ მიყვარს, მუდამ ახლის ძიებაში ვარ, ამიტომ ახლა სხვა რომელიმე საინტერესო მწერლის თარგმნას ვამჯობინებდი.

_ სოლ ბელოუს რომანის შემდეგ, ჯონ ლენონის წიგნის თარგმნა, ალბათ შვება იქნებოდა თქვენთვის.

 

_ სხვათაშორის, თავიდან  მეც ასე მეგონა, მაგრამ შევცდი. რამდენიმე წლის წინ, ამ წიგნის თარგმნა მიხო მოსულიშვილმა მირჩია. საქმე ისაა, რომ იქამდე თარგმნილი მქონდა ნაწარმოების „ალისა საოცრებათა ქვეყანაში“ ადაპტირებული ვარიანტი, ბავშვებისთვის. ბატონმა მიხომ მითხრა, ლენონის წიგნი წავიკითხე, სტილისტურად „ალისას“ ვამსგავსებ და ვფიქრობ, შენთვის საინტერესო იქნება მასზე მუშაობაო. წიგნს საქართველოში ვერ მივაკვლიე, ვერც გამოწერა ან ჩამოტანა მოვახერხე, ბოლოს კი სოლ ბელოუმ დამიპყრო და კარგა ხნით მიმავიწყა ჯონ ლენონი. მისი წიგნი მხოლოდ „მისტერ სამლერის პლანეტის“ გამოსვლის შემდეგ მოვიძიე. ჯონ ლენონის თარგმნით გამომცემლობა  „არტანუჯი“ დაინტერესდა და მეც მუშაობას შევუდექი. სირთულეების წინაშე აქაც მალე ავღმოვჩნდი. ლენონს წერის ასეთი სტილი აქვს: ის მიმართავს ექსპერიმენტებს ფონეტიკური თვალსაზრისით, სიტყვებს ცვლის, მარცვლებს ანაცვლებს, ინტერპრეტირებული ფრაზებით ადგენს ტექსტს _ მკითხველს ერთგვარ თავსატეხს სთავაზობს. მოკლედ, მთელი წიგნი გამოცანებით იყო სავსე და მეც მათ ამოცნობას ვცდილობდი.  თან, როგორც მთარგმნელს, უფლება არ მქონდა ტექსტი, შინაარსის გამოცნობის შემდეგ, გამართული ქართულით გადმომეტანა, სიტყვებს ქართულ ჟღერადობას ვარგებდი. საბოლოო ჯამში, როგორც მკითხველმა მითხრა, საინტერესო თარგმანი გამოვიდა. ბოლოთქმაში დავწერე კიდეც, ეს მხოლოდ მცდელობაა რომ შეიქმნას ორიგინალის ანალოგი, რადგან როგორც ჯონ ლენონს ეწერებოდა, მხოლოდ ჯონ ლენონს ეწერებოდა-მეთქი.

_ „როგორც მეწერება“ 2012 წელს გამოვიდა. მერეც თარგმნეთ რაიმე?

 

_ არის ასეთი პატარა გამომცემლობა „უსტარი“, რომელმაც ინგლისელი ფსიქოლოგის,  ანიეტ კემბელის წიგნის თარგმნა შემომთავაზა. წიგნს ჰქვია „მოვუსმინოთ შვილებს“, ეხება ბავშვებისა და მათი მშობლების ურთიერთობას, საუბარი კი აგებულია წერილებზე, რომელსაც ავტორი წლების განმავლობაში მთელი მსოფლოდან იღებდა, ზღვა მასალა დაამუშავა და ძალიან ცოცხალი, საინტერესო წიგნი შემოგვთავაზა. თარგმანზე მუშაობაც წინა ტექსტებთან შედარებით რთული არ იყო.

_ თბილისის სახელმწიფო უნივერისტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის საგამომცემლო-სარედაქციო მიმართულება დაამთავრეთ და ახლა „ინტელექტში“ თქვენი პროფესიით მუშაობთ, საერთაშორი ურთიერთობები გაბარიათ. თუმცა მე, უპირველესად მაინც პოეტად აღგიქვამთ და მხოლოდ ამის შემდეგ მთარგმნელად და საგამომცემლო საქმის სპეციალისტად. 

 

_ თსუ ფილოლოგიის ფაკულტეტზე სარედაქციო-საგამომცემლო მიმართულება რამდენიმე წელი არსებობდა. ასე რომ, მე იმ იშვიათთაგანი ვარ, რომელმაც განათლება ამ სფეროში საქართველოში მივიღე, სპეციალობით ვმუშაობ და ძალიან გამიმართლა, რომ ვაკეთებ იმ საქმეს, რომელიც მიყვარს. გამომცემლობა „ინტელექტში“ საერთაშორისო ურთიერთობებს ვუძღვები, ძირითადად ვმუშაობ საავტორო უფლებების მოპოვებაზე, ახალი ავტორების მოძიებაზე. თუმცა ბოლო დროს ჩვენი მცდელობები იქითკენაა მიმართული, რომ უცხოელი გამომცემელი ჩვენი ქართველი ავტორებით დავაინტერესოთ. საქმე ბევრია, ამიტომ ინტენსიური მიმოწერა მაქვს უცხოელ კოლეგებთან, ვესწრები წიგნის საერთაშორისო ფესტივალებს. ახლახან უკრაინაში, ლვოვის წიგნის ფორუმზე გახლდით.

_ ქართველი მწერლების საზღვარგარეთ „გასვლასთან“ დაკავშირებით რაიმე სასიამოვნო სიახლე ხომ არ აქვს „ინტელექტს“?

 

_ გარკვეული წინსვლა მართლაც გვაქვს, თუმცა ამ მიმართულებით მუშაობა ძალიან რთულია, პირველ რიგში იმიტომ, რომ ქართული ტექსტების უცხო ენებზე თარგმნა საკმაოდ ჭირს. შეიძლება თარგმნონ, მაგრამ როგორც წესი, უხარისხოდ, ყოველ ასეთ ნამუშევარს უცხოელი რედაქტორი, თანამთარგმნელი სჭირდება. მდარე თარგმანმა ორიგინალურ ტექსტს შეიძლება ხარისხი დაუკარგოს. ორიგინალური ტექსტი კი იმგვარი უნდა იყოს, ევროპულ ბაზარს რომ მოერგება, უცხოელ მკითხველს რომ დააინტერესებს.  გამომცემლობა ცდილობს ამ მიმართულებით გარკვეული ფინანსები გამოყოს, ზოგიერთი პროექტი საწყის ეტაპზეა, უცხოელი კოლეგებისგან საქმიან წინადადებებს ველით, დიდი იმედი გვაქვს, საქმე ნელნელა დაიძრება და ქართულ ლიტერატურას  სულ უფრო მეტი უცხოელი მკითხველი გაუჩნდება.  ამისთვის ფინანსური სტაბილურობაა აუცილებელი, ასე რომ გამომცემლობებსაც გვჭირდება ხელშეწყობა.

_ და რაც შეეხება შეკითხვის მეორე ნაწილს?

 

_ პირველი არ ხართ, ვინც ჩემზე ამბობს, უფრო პოეტია, ვიდრე მთარგმნელი და გამომცემელიო. არიან ადამიანები, რომელნიც კიდეც თარგმნიან, მაგრამ საკუთარი ტექსტები უფრო ეძვირფასებათ. მე კი ჩემს წიგნებად მიმაჩნია, რაც ვთარგმნე, რადგან ბევრად დიდი ენერგია, შრომა, ძალისხმევა ჩავდე მათში, ქართულად თარგმნილი ტექსტების ავტორი მე ვარ. ვისაც არასოდეს უთარგმნია, ვინც ამ საქმეს არ იცნობს, მას ალბათ გაუჭირდება გაიგოს, რაზე ვლაპარაკობ.  საგამომცემლო საქმიანობასაც და მთარგმნელობითსაც ძალიან დიდი და მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ჩემს ცხოვრებაში, მთლიანად ვიხარჯები ორივე საქმისთვის, მაგრამ მაინც ვთვლი, რომ პირველ რიგში პოეტი ვარ.

„ლიტერატურული გაზეთი“

2013წ.

ესაუბრა თამარ ჟურული